Θέαμα, εμπόρευμα, και παράνοια στις ΗΠΑ

2026-03-29 - 16:33

Οι μεγάλοι, έως και μεγαλύτεροι κι απ’ τη ζωή, bigger than life, αμερικανοί μυθιστοριογράφοι είναι, το δίχως άλλο, εκτός από μεγάλοι στυλίστες, και μεγάλοι παθολογοανατόμοι των Ηνωμένων Πολιτειών. Γόνιμοι διαπληκτισμοί ξεσπούσαν, και ακόμη ξεσπάνε, στην παλιοπαρέα σχετικά με το κατά πόσον ο Νόρμαν Μέιλερ είναι σημαντικότερος από τον Φίλιπ Ροθ, ή σχετικά με το πώς κάποιοι από εμάς διολισθήσαμε προς τον Ντον ΝτεΛίλο, φανατικά, καίτοι άλλοτε πίναμε νερό στο όνομα του Τόμας Πίντσον. Ανήκω σ’ αυτούς τους κάποιους. Μάλιστα, με την κυκλοφορία από τις εκδόσεις Gutenberg τόσο του πιο πρόσφατου έργου του, του μινιμαλιστικού μυθιστορήματος Η Σιωπή (μτφ. Ζωή Μπέλλα-Αρμάου) που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ το 2020 και λίγο μετά και εδώ, όσο και του πρωτόλειου, γραμμένου το 1971, εξόχως φιλόδοξου και αρτιότατου Americana (μτφ. Αννα Παπασταύρου), καθώς και των σημαντικών Ζυγός (μτφ. Αλέξης Καλοφωλιάς) και Κυνηγόσκυλο (μτφ. Αποστόλης Πρίτσας), το αναγνωστικό κοινό έχει την ευκαιρία να γνωρίσει έναν μείζονα τολμητία και οξύνου δημιουργό, ή και να συστηθεί εκ νέου μαζί του. Ο Ζυγός είναι το δέκατο μυθιστόρημα του ΝτεΛίλο, κυκλοφόρησε το 1988 και καταπιάνεται με το κρίσιμο ζήτημα, πληγή ακόμη χαίνουσα, της δολοφονίας του Τζον Φιτζέραλντ Κένεντι από τον Λι Χάρβεϊ Οσβαλντ. Το Κυνηγόσκυλο είναι το έκτο μυθιστόρημα του συγγραφέα μας, κυκλοφόρησε μία δεκαετία πριν από τον Ζυγό, το 1978, και, διόλου συμπτωματικά, μία δεκαετία μετά τον Μάη του 1968, μας μιλάει για τη μετατροπή των πάντων σε θέαμα, ιδίως της πολιτικής, για την παράνοια της δεκαετίας του 1970 – που ο Γκι Ντεμπόρ αποκάλεσε απεχθή –, για την κρίση ταυτότητας που μαστίζει την κοινωνία, για έναν ελεεινό αχταρμά ιδεών (μάλλον για σκραπ και αποκαΐδια τέως ιδεών), για τις θεωρίες συνωμοσίας, για τη διαστροφή, και για την άρση της διάκρισης ανάμεσα στο Καλό και το Κακό, ανάμεσα στο Ελλογο και το Παράλογο, ανάμεσα στο Ηθικό και το Αηθες. «Είναι Σάββατο βράδυ στην Τάιμς Σκουέρ», διαβάζουμε στη σ. 179, σχεδόν στο κέντρο του μυθιστορήματος, «κι όλοι φορούν την αμφίεσή τους. Καουμπόηδες, μηχανόβιοι, ντραγκ κουίνς, πανκιά, αστυνομικοί, εθελοντές του Στρατού της Σωτηρίας [...] Λάμψη και σκουπίδια παντού. Καυτά σορτσάκια, ξανθές περούκες, πλατύγυρα καπέλα, ασημένιες μπότες [...] Κόρνες που στριγγλίζουν, μηχανές που μαρσάρουν, μουσική που ουρλιάζει από τα ηχεία των δισκοπωλείων. Μια νοσηρή, ελώδης αίσθηση πλανιέται στον αέρα. Ολοι είναι μούσκεμα στον ιδρώτα, με βλέμμα θαμπό κι αφηρημένο». Ο ΝτεΛίλο υιοθετεί (και εδώ) τη μορφή ενός τυπικού πολιτικού θρίλερ προκειμένου, με το νυστέρι της γραφής, να ανατάμει κοινωνιολογικά τον πανζουρλισμό που επικρατεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου τα πάντα στροβιλίζονται και γίνονται άθλιος πολτός στα μπλέντερ του εμπορεύματος και του θεάματος. Αρχές της δεκαετίες του 1970, και οι φήμες για μια ταινία γυρισμένη στο υπόγειο καταφύγιο του Αδόλφου Χίτλερ, όπου εμφανίζεται ο ίδιος ο άρχων του τρόμου και του αιματοκυλίσματος, καθώς και φυσιογνωμίες του στενού του κύκλου, με εσάνς από πικάντικες και πορνογραφικού τύπου σκηνές, οδηγούν στο φόνο ενός Γερμανού που φέρεται ως κάτοχος αυτού του φιλμικού υλικού, και σε έναν καταιγισμό ανταγωνισμών και έκνομων πράξεων όπου εμπλέκονται ένας γερουσιαστής που συλλέγει ερωτικά παραφερνάλια, πράκτορες μυστικών υπηρεσιών, βετεράνοι στρατιωτικοί που πλέον έχουν τεθεί στην υπηρεσία σκοτεινών συμφερόντων, φιλόδοξες και αρπακτικές δημιοσιογραφίνες, φονιάδες και τραμπούκοι. Η κάμερα βρίσκεται παντού, προειδοποιεί ο ΝτεΛίλο, που οι αντένες του είχαν ήδη συλλάβει κάμποσες από τις σημερινές αποτρόπαιες εξελίξεις και εφαρμογές της τεχνολογίας. Τα πάντα γίνονται εικόνα. Η σκιά του Ντεμπόρ και του Ζαν Μποντριγιάρ στοιχειώνει και τις 379 σελίδες του Κυνηγόσκυλου ενώ στημένος σε κάποια κρυφή γωνία του βιβλίου μειδιά ευμενώς ο Τζ. Γκ. Μπάλαρντ, ομότεχνος και οιονεί ομοϊδεάτης του ΝτεΛίλο. Ενας από τους κρίσιμους χαρακτήρες του μυθιστορήματος, ο εκκεντρικός γκαλερίστας Λάιτμπορν, που κάθε άλλο παρά από επαναστατικές ιδέες διέπεται, καταφέρνει να διατυπώσει ό,τι θεωρητικά επεξεργάστηκαν οι πιο προωθημένοι και διορατικοί νόες της δεκαετίας του 1960 – ότι παντού σε βιντεοσκοπούν και σε παρακολουθούν (στις τράπεζες, στα πολυκαταστήματα, στα δοκιμαστήρια). «Δοκίμασε να πας κάπου, οπουδήποτε, με το αμάξι σου. Σε παρακολουθούν με ραντάρ, έχουν υπολογιστές συνδεδεμένους με κάμερες κυκλοφορίας. Κοιτάζουν μέσα στη μήτρα, βγάζουν φωτογραφίες. Είναι παντού. Τι κινείται διαρκώς σε τροχιά γύρω από τη γη; Κατασκοπευτικοί δορυφόροι, μετεωρολογικά μπαλόνια, αεροσκάφη U-2. Και τι κάνουν; Βγάζουν φωτογραφίες. Θέλουν να αποτυπώσουν ολόκληρο τον πλανήτη σε φιλμ» (σ. 237). Συνάμα, το Κυνηγόσκυλο είναι και μια συνταρακτική μελέτη θανάτου, από κει που δεν το περιμένεις. Ο Χάουαρντ Γκλεν Σέλβι, βετεράνος του Βιετνάμ, πρώην πράκτορας, ερευνητής, και άνθρωπος για όλες τις δουλειές, θαρρείς και, μέσα από όλα όσα διαδραματίζονται, παθαίνει κρίση συνειδήσεως, ναι, παθαίνει Λούκατς και Ντεμπόρ, αηδιάζει και σιχαίνεται, ωθεί τον εαυτό του σε εκούσιο θάνατο. Ολα είναι πίσω του πια, κώδικες και φόρμες, στρατηγικές, αξίες, προκαταλήψεις, προτιμήσεις, μας λέγει ο δημιουργός του. Ιδού: «Τα είχε αφήσει όλα πίσω του πια. Πόλεις, κτίρια, ανθρώπους, συστήματα. Συσχετισμούς και διασυνδέσεις [...] Είχε ακολουθήσει την πορεία των γεγονότων. Είχε φτάσει στο τέλος της λευκής γραμμής» (σ. 297). Τον Νοέμβριο, στις 20, ο Ντον ΝτεΛίλο θα συμπληρώσει ενενήντα χρόνια ζωής. Εύχομαι, με όλη μου την αναγνωστική μανία, να μην ήταν η Σιωπή το κύκνειο άσμα του και να μας εκπλήξει με ένα, και με κάμποσα, άλλα έργα, όπως συνέβη με τον Τόμας Πίντσον! Ο Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης είναι συγγραφέας-μεταφραστής Don DeLillo Η Σιωπή μτφ. Ζωή Μπέλλα-Αρμάου Εκδ. Gutenberg, 2020, σελ. 117 Τιμή 10 ευρώ Don DeLillo Americana Μτφ. Αννα Παπασταύρου Εκδ. Gutenberg 2021, σελ. 593 Τιμή 19 ευρώ Don DeLillo Ζυγός Μτφ. Αλέξης Καλοφωλιάς Εκδ. Gutenberg 2024, σελ. 717 Τιμή 27 ευρώ Don DeLillo Κυνηγόσκυλο Μτφ. Αποστόλης Πρίτσας Εκδ. Gutenberg 2026, σελ. 381 Τιμή 20 ευρώ