Οι επιπτώσεις στην οικονομία

2026-03-21 - 19:42

Οσο οι μέρες περνάνε και οι εχθροπραξίες στο Ιράν δεν τερματίζονται, ένας αυξανόμενος αριθμός αναλυτών και οικονομικών παραγόντων θέτουν την ερώτηση πόσο πιθανόν είναι ο πόλεμος να διαρκέσει περισσότερο από τις 4 εβδομάδες που αρχικώς εκτιμήθηκε, να κλιμακωθεί περιφερειακά κι επομένως να έχει μεγαλύτερες επιπτώσεις στην οικονομία. Στο πιο αρνητικό σενάριο πολύμηνων εχθροπραξιών, θα μπορούσαν να διαμορφωθούν προσδοκίες διαρκούς αύξησης στις τιμές των καυσίμων, οι οποίες δευτερογενώς θα μεταδίδονταν στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών. Τα νοικοκυριά θα άρχιζαν να αναβάλλουν καταναλωτικές αποφάσεις και οι επιχειρήσεις τις επενδύσεις τους, με επιπτώσεις στον ρυθμό ανάπτυξης και τη δημιουργία θέσεων εργασίας, επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου και προβλήματα στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Κατ’ αρχάς, οι αγορές δεν φαίνεται προσώρας να τιμολογούν το αρνητικό σενάριο: οι διορθώσεις στα διεθνή χρηματιστήρια και η αύξηση των αποδόσεων των ομολόγων είναι λελογισμένες. Κυριαρχεί η εκτίμηση ότι και οι δύο πλευρές έχουν ισχυρό κίνητρο να λήξουν σύντομα οι εχθροπραξίες ώστε να περιοριστούν οι επιπτώσεις στην οικονομία αλλά και την πολιτική δημοφιλία των κυβερνήσεων, ενώ και οι υπόλοιπες χώρες στην περιοχή δείχνουν μια αυτοσυγκράτηση. Ωστόσο, κάθε ενέργεια εμποδισμού της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ δημιουργεί αμφιβολίες και κάθε πλήγμα σε εγκαταστάσεις παραγωγής πετρελαίου εγείρει την πιθανότητα μακροχρόνιας βλάβης στην προσφορά πετρελαίου. Εξ ου και ξεκίνησαν οι πρώτες συζητήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για πιθανά αντισταθμιστικά μέτρα. Οσον αφορά την Ευρώπη, τα αρνητικά δεδομένα αφορούν το γεγονός ότι η ήπειρός μας είναι περισσότερο εξαρτημένη από τις διεθνείς τιμές της ενέργειας, δεδομένου ότι είναι καθαρός εισαγωγέας ενεργειακών προϊόντων στα οποία διαθέτει περίπου το 2% του ΑΕΠ της. Επιπλέον, τα αποθέματα φυσικού αερίου είναι σε χαμηλότερα επίπεδα από τα αντίστοιχα περσινά λόγω του βαρύ χειμώνα. Από την άλλη πλευρά, η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας αλλά μόνο τιμής, δεδομένου ότι μικρό μόνο μέρος της προμήθειάς της έρχεται από την περιοχή. Γενικότερα, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα έχει μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια λόγω της μεγαλύτερης διείσδυσης των ΑΠΕ και της βελτίωσης της ενεργειακής αποτελεσματικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Και πέρυσι η ευρωπαϊκή οικονομία απορρόφησε με επιτυχία τους γεωστρατηγικούς κλυδωνισμούς επιδεικνύοντας ευελιξία στην αναδιάταξη των εφοδιαστικών αλυσίδων. Επιπλέον, κάποιες χώρες έχουν δημοσιονομικά περιθώρια στήριξης της ζήτησης μέσω των επενδυτικών και εξοπλιστικών τους προγραμμάτων. Επομένως, ακόμη και σε ένα ενδιάμεσο σενάριο τερματισμού της σύρραξης εντός της άνοιξης, οι επιπτώσεις θα αποδεικνύονταν πιθανότατα διαχειρίσιμες (επιβράδυνση της ανάπτυξης κι επιτάχυνση του πληθωρισμού κάτω της μίας ποσοστιαίας μονάδας) και αναστρέψιμες στο υπόλοιπο τους έτους. Οσον αφορά την Ελλάδα ειδικότερα, υπάρχει το σημαντικό αντικυκλικό εργαλείο του Ταμείου Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης, από το οποίο απομένουν αρκετοί ακόμη πόροι να διοχετευθούν στην οικονομία. Επιπλέον, παραμένει ζωντανό το ενδεχόμενο τελικά η χώρα να λειτουργήσει ως ασφαλές καταφύγιο και να επωφεληθεί από ροές τουριστών και κεφαλαίων που αποφεύγουν τις πληγείσες χώρες. Αν και η καλή δημοσιονομική επίδοση δίνει βαθμούς ελευθερίας και για μέτρα στήριξης σε περίπτωση υλοποίησης του αρνητικού σεναρίου στο μακροχρόνιο διάστημα, η αποτελεσματικότερη πολιτική για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της παραγωγικότητας της οικονομίας είναι οι διαρθρωτικές πολιτικές που καθιστούν τη χώρα ελκυστικότερο προορισμό για την διεξαγωγή επενδύσεων. Ο Τάσος Αναστασάτος είναι επικεφαλής οικονομολόγος του ομίλου της Eurobank και πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Οικονομικής Ανάλυσης της ΕΕΤ