Γκαλίπ Νταλάι στα ΝΕΑ: «Η ΕΕ δεν μπορεί να παίξει ρόλο σε αυτόν τον πόλεμο»

2026-03-21 - 16:52

Με τον πόλεμο στο Ιράν αναδύονται νέες συνεργασίες μεταξύ των χωρών της περιοχής, με την πιο θεμελιώδη αλλαγή να εντοπίζεται στην αυξανόμενη σύγκλιση μεταξύ Τουρκίας, αραβικών κρατών του Κόλπου, Αιγύπτου, Συρίας και Πακιστάν, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Γκαλίπ Νταλάι, ανώτερος συνεργάτης στο Chatham House. Ο ειδικός στη Μέση Ανατολή, τον οποίο συναντήσαμε σε εκδήλωση του GMF στις Βρυξέλλες, προειδοποιεί ότι ο πόλεμος μπορεί να συνεχιστεί για αρκετό καιρό. Ποιος είναι ο αντίκτυπος του πολέμου στην περιοχή όσον αφορά τη διαφορετική αντίληψη των απειλών αλλά και την ισορροπία δυνάμεων; Σίγουρα αναδιαμορφώνει ριζικά την περιφερειακή δυναμική. Η αντίληψη της απειλής αλλάζει δυναμικά. Πριν από τις 7 Οκτωβρίου, οι περισσότερες χώρες της περιοχής, ιδιαίτερα τα αραβικά κράτη του Κόλπου, έβλεπαν το Ιράν ως τη μεγαλύτερη περιφερειακή απειλή. Καθώς αυτή ήταν η ισραηλινή θέση, παρείχε το έδαφος για την προσέγγιση των αραβικών κρατών του Κόλπου και του Ισραήλ. Είδαμε πολλές περιφερειακές πρωτοβουλίες, όπως τις Συμφωνίες του Αβραάμ, την IMEC, την ITU. Αυτή η αντίληψη απειλής είχε επίσης ως στόχο τη μείωση του κινεζικού και ρωσικού αποτυπώματος στην περιοχή. Από τις 7 Οκτωβρίου υπήρξε μια νέα αντίληψη απειλής, ιδιαίτερα στα αραβικά κράτη του Κόλπου που έβλεπαν το Ισραήλ ως τον αναθεωρητικό παράγοντα και ως απειλή. Είδαν επίσης τη μείωση της ιρανικής απειλής επειδή, ως αποτέλεσμα του 12ήμερου πολέμου, η ισχύς του Ιράν μειώθηκε, καθώς και η ισχύς του περιφερειακού δικτύου του. Αλλά από τον νέο πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν υπάρχει ένας νέος υπολογισμός. Το Ιράν προσπάθησε να περιφερειοποιήσει τον πόλεμο για να επιφέρει κόστος στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ, αλλά και να ωθήσει τα κράτη της περιοχής να πιέσουν τις ΗΠΑ να σταματήσουν τον πόλεμο. Το Ιράν θεωρείται για άλλη μία φορά ως απειλή, αλλά και το Ισραήλ θεωρείται επίσης ως απειλή. Ετσι, μπορεί να δούμε τα αραβικά κράτη του Κόλπου να εμπλέκονται σε ένα είδος στρατηγικών διπλής ανάσχεσης προς το Ιράν και προς το Ισραήλ. Το ερώτημα είναι πόσο εφικτό είναι, δεδομένου του πόσο εκτεθειμένα είναι στους παράγοντες κινδύνου του πολέμου και της εξάρτησής τους από την ομπρέλα ασφαλείας των ΗΠΑ. Για πολύ καιρό θεωρούσαν τις ΗΠΑ απαραίτητες για την ασφάλειά τους, αλλά τώρα τις θεωρούν αναξιόπιστες, θέτοντάς τους σε δύσκολη θέση. Μπορεί η στρατηγική διπλής ανάσχεσης να περιλαμβάνει επιθέσεις; Μέχρι στιγμής απέχουν από περαιτέρω κλιμάκωση. Προσπαθούν να θέσουν το ζήτημα διπλωματικά και εξακολουθούν να ζητούν αποκλιμάκωση. Αλλά αν ο πόλεμος και οι επιθέσεις συνεχιστούν, μπορεί ο στόχος του Ιράν να αποδειχθεί ένα μεγάλο στοίχημα για το ίδιο, επειδή τα κράτη του Κόλπου μπορεί να πλησιάσουν τις ΗΠΑ αντί να τις πιέσουν να σταματήσουν τον πόλεμο. Πώς βλέπετε να αναπτύσσονται οι συμμαχίες στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας; Η Μέση Ανατολή δεν είναι πραγματικά ευνοϊκή για μακροπρόθεσμες θεσμοθετημένες ισχυρές συμμαχίες. Παρ’ όλα αυτά, αναδύονται νέες συνεργασίες. Μεταξύ των πιο σημαντικών είναι η αυξανόμενη σύγκλιση μεταξύ Τουρκίας, αραβικών κρατών του Κόλπου, Αιγύπτου, Συρίας και Πακιστάν. Η εικόνα ήταν διαφορετική στο παρελθόν. Η Τουρκία είχε περισσότερες σχέσεις σε ρυθμό κρίσης με την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ. Τώρα βλέπετε μια θεμελιώδη αλλαγή, στην οποία η Τουρκία έχει πολύ στενές σχέσεις με όλες αυτές τις χώρες. Η Τουρκία και η Αίγυπτος θα συμμετάσχουν σε ναυτικές ασκήσεις που θα ήταν αδιανόητες πριν από λίγα χρόνια. Το επίπεδο συνεργασίας και εμπλοκής μεταξύ Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας έχει γίνει πολύ υψηλό και θα εμβαθύνει. Μια άλλη τάση είναι ότι η σχέση του Ιράν με τα περιφερειακά κράτη θα είναι αρκετά τεταμένη και η αντίληψη που έχουν τα περιφερειακά κράτη έναντι του ισραηλινού περιφερειακού αναθεωρητισμού και της επιθετικότητας των Ισραηλινών εναντίον ορισμένων χωρών θα γίνεται επίσης περισσότερο αισθητή. Η Τουρκία έχει δεχθεί επίθεση από ιρανικούς πυραύλους. Επίσης η Κύπρος δέχτηκε επίθεση. Η Τουρκία έστειλε F-16 στην κατεχόμενη πλευρά της Κύπρου. Διακινδυνεύει να εξαπλωθεί η σύγκρουση πέρα από τη Μέση Ανατολή, στην Ανατολική Μεσόγειο; Η Τουρκία λαμβάνει μέτρα, αλλά είναι επίσης επιφυλακτική, επειδή οι πηγές αυτών των πυραύλων, είτε πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό, είτε για διαφορετική επιχείρηση, είτε για απόφαση που ελήφθη, είτε για μεμονωμένη περίπτωση, θα αναλυθούν και αυτό θα καθορίσει τη φύση της τουρκικής αντίδρασης. Εάν οι επιθέσεις συνεχιστούν, θα πυροδοτήσουν μια αντίδραση από την Τουρκία. Αλλά σε αυτό το στάδιο η Τουρκία προσπαθεί να αποτρέψει περαιτέρω κλιμάκωση. Ταυτόχρονα, στο σενάριο ότι αυτός ο πόλεμος θα διαρκέσει περισσότερο και μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο, η Τουρκία στέλνει F-16 στο τουρκοκυπριακό τμήμα, συντονίζεται περισσότερο με το ΝΑΤΟ και θα συμμετέχει σε μια πολύπλευρη αντίδραση. Πώς μπορεί η Ευρώπη να βοηθήσει στον τερματισμό του πολέμου; Η ΕΕ ως θεσμός δεν μπορεί να παίξει ιδιαίτερο ρόλο. Το γεγονός ότι η ΕΕ δεν συμμετείχε στην προετοιμασία του πολέμου, στην εκτέλεσή του είναι αρκετά ενδεικτικό. Μεμονωμένα ευρωπαϊκά κράτη μπορούν προφανώς να διαδραματίσουν μεγαλύτερους ρόλους, όπως η Γαλλία, αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τουρκία ως ευρύτερα χώρες του ΝΑΤΟ. Η Τουρκία θα έχει τη μεγαλύτερη σημασία και στη συνέχεια η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αλλά δεν βλέπω ιδιαίτερο ρόλο για την ΕΕ ως θεσμό και φάνηκε ότι η ΕΕ χάνει το σημείο αναφοράς τόσο σε γεωπολιτικά ζητήματα, όσο και στο διεθνές δίκαιο, τους κανόνες και τις αξίες. Θα συνεχιστεί ο πόλεμος για πολύ καιρό; Δεν θα με εξέπληττε αν ο Τραμπ τελείωνε τον πόλεμο σε λίγες μέρες και δεν θα με εξέπληττε αν δεν τελείωνε τον πόλεμο σε λίγες εβδομάδες. Ο Τραμπ είναι απρόβλεπτος. Εκτιμώ ότι ο πόλεμος θα συνεχιστεί για κάποιο χρονικό διάστημα. Ολα τα κακά σενάρια μπορεί να συμβούν. Ακόμη και σενάρια περιορισμένης αμερικανικής παρουσίας στο έδαφος μπορεί να ισχύουν. Αλλά αυτό που δεν βλέπω είναι το τελικό αποτέλεσμα ή οι πολιτικοί στόχοι των ΗΠΑ. Βλέπω του Ισραήλ, το οποίο επιδιώκει ένα κατακερματισμένο Ιράν. Ενα Ιράν που αναλώνεται εσωτερικά και μια περιφερειακή γειτονιά που αναλώνεται από το Ιράν θα ήταν για το Ισραήλ στρατηγική νίκη. Ποιοι είναι οι στόχοι των ΗΠΑ; Μια αλλαγή καθεστώτος; Η κατάρρευση του Ιράν; Ο κατακερματισμός του Ιράν; Οι ΗΠΑ αλλάζουν στόχους και αφήγηση καθώς προχωράμε.