Η «Άλκηστη» του Ευριπίδη και η Τζόαν Ντίντιον

2026-03-24 - 12:13

Επανεκδόθηκε πριν από ημέρες η «Χρονιά της μαγικής σκέψης» της Τζόαν Ντίντιον σε νέα μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά (εκδ. Ψυχογιός) και αυτή είναι μια αφορμή για να θυμηθούμε την κορυφαία φωνή της Νέας Δημοσιογραφίας, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 23 Δεκεμβρίου 2021. Όπως γράφαμε παλιότερα (The Books’ Journal, Αύγουστος 2016): «Το αυτοβιογραφικό βιβλίο με τις αναμνήσεις ύστερα από τον θάνατο του συζύγου της, Τζον Γκρέγκορι Νταν, ανατρέχει στις μέρες που “ήταν γεμάτες με τον ήχο της φωνής του άλλου”, τα “κύματα και τους παροξυσμούς” της θλίψης, τις μοναχικές νύχτες “ώστε να γυρίσει πίσω” ο νεκρός Τζον, τη φοβερή εικόνα της άρνησης, τα εγχειρίδια αυτοβοήθειας οι συμβουλές των οποίων λειτουργούν σαν τελετουργικό, τα όνειρα που διακόπτονται και επανέρχονται: Συνήθιζα να λέω στον Τζον τα όνειρά μου, όχι για να τα κατανοήσω, αλλά για να τα ξεφορτωθώ, να καθαρίσω το μυαλό μου για την υπόλοιπη μέρα. «Μη μου πεις το όνειρό σου», έλεγε όταν ξυπνούσα το πρωί, αλλά τελικά το άκουγε. Όταν πέθανε, σταμάτησα να ονειρεύομαι. Στις αρχές του καλοκαιριού άρχισα και πάλι να βλέπω όνειρα, για πρώτη φορά μετά το συμβάν. Στην αμείλικτη εναλλαγή των προτάσεων, κάθε λέξη πρέπει να έχει ειδικό βάρος, για να μην καταλήξει κοινοτοπία. Ακούγεται ίσως οξύμωρο, αλλά η Ντίντιον πρέπει να λουστράρει και πάλι τις λέξεις της κόβοντας τους δεσμούς με το παρελθόν: Ξέρω ότι αν πρόκειται να ζήσουμε εμείς οι ίδιοι, κάποια στιγμή πρέπει να απαρνηθούμε τους νεκρούς, να τους αφήσουμε να φύγουν, να τους κρατήσουμε νεκρούς. Να τους αφήσουμε να γίνουν η φωτογραφία πάνω στο τραπέζι. Να τους αφήσουμε να γίνουν το όνομα στους λογαριασμούς καταπιστεύματος. Να τους αφήσουμε μέσα στο νερό. H «Άλκηστη» του Ευριπίδη Κάποια στιγμή μέσα στην αφήγηση η Ντίντιον θυμάται την τραγικωμωδία της «Άλκηστης» του Ευριπίδη, η οποία, ως γνωστόν, είναι η μόνη από τους οικείους του βασιλιά της Θεσσαλίας Άδμητου που δέχεται να κατεβεί στον Άδη ώστε ο ίδιος να επιστρέψει στη ζωή: Τα βασικά σημεία όπου η μνήμη μου αποκλίνει από το κείμενο βρίσκονται προς το τέλος, εκεί όπου η Άλκηστη επιστρέφει από τους νεκρούς. Στη δική μου μνήμη, ο λόγος που δε μιλά είναι επειδή αρνείται να μιλήσει. Ο Άδμητος, όπως το θυμόμουν εγώ, την πιέζει, και τότε εκείνη όντως μιλά, προς μεγάλη του ενόχληση, αφού, όπως αποδεικνύεται, έχει αντιληφθεί όλες τις αδυναμίες του που αποκαλύφθηκαν. Ο Άδμητος, θορυβημένος, βάζει τέρμα στην προοπτική να ακούσει κι άλλα καλώντας σε γιορτή. Η Άλκηστη συναινεί, αλλά μένει απόμακρη, μια άλλη. Η Άλκηστη φαινομενικά επιστρέφει στον άντρα και στα παιδιά της, είναι και πάλι η νεαρή βασίλισσα της Θεσσαλίας, αλλά το τέλος (το «δικό μου» τέλος) δεν ήταν δυνατό να εκληφθεί ως ευτυχές (σελ. 164). Η αναδρομή αυτή στο έργο του Ευριπίδη (ανέβασμα του οποίου, παρεμπιπτόντως, θα δούμε στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, 17-18 Ιουλίου), οδηγεί με τη σειρά της την Ντίντιον σε νέες αναμνήσεις, σε μια προσπάθεια να διατηρήσει λίγο ακόμη «ανοιχτή» τη χρονογέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το αμείλικτο παρόν: Οι επιζώντες κοιτάζουν πίσω και βλέπουν οιωνούς, σημάδια που τους ξέφυγαν. Θυμούνται το δέντρο που ξεράθηκε, τον γλάρο που έπεσε και έγινε χαλκομανία στο καπό του αυτοκινήτου. Ζουν με σύμβολα. Βρίσκουν κάποιο κρυφό νόημα στον καταιγιμό ανεπιθύμητων μηνυμάτων στον αχρησιμοποίητο υπολογιστή, στο πλήκτρο διαγραφής που παύει να λειτουργεί, στην προδοσία που θεωρούν πως ενσαρκώνει η απόφαση να το αντικαταστήσουν. Η φωνή στον τηλεφωνητή μου είναι ακόμη του Τζον.