Το διατροφικό σύστημα κινδυνεύει

2026-03-26 - 16:22

Η απειλή που με στοιχειώνει περισσότερο από κάθε άλλη είναι η κατάρρευση του παγκόσμιου διατροφικού συστήματος. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε ποιο θα είναι το άμεσο έναυσμα, όμως ο πόλεμος με το Ιράν είναι ακριβώς το είδος γεγονότος που θα μπορούσε να την προκαλέσει. Είναι εύκολο να διακρίνει κανείς πιθανές αδυναμίες, όπως μια έλλειψη λιπασμάτων λόγω κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ ή κακές συγκομιδές εξαιτίας της κλιματικής απορρύθμισης. Ομως αυτά δεν είναι το ίδιο το φαινόμενο, αλλά διαταραχές που μπορούν να το πυροδοτήσουν. Η απειλή είναι ολόκληρο το σύστημα να γλιστρήσει στον γκρεμό. Οι ίδιοι παράγοντες που θα είχαν καταρρίψει το χρηματοπιστωτικό σύστημα αν δεν είχαν διατεθεί πακέτα στήριξης ύψους τρισεκατομμυρίων, απειλούν τώρα να καταρρίψουν το διατροφικό σύστημα. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι κάθε τμήμα αυτού του συστήματος βρίσκεται πλέον σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένο στα χέρια λίγων εταιρειών, οι οποίες έχουν ενισχύσει τη θέση τους κατά μήκος της παραγωγικής αλυσίδας. Μια πρόσφατη μελέτη διαπίστωσε ότι το διατροφικό σύστημα στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει «σχεδόν διπλάσια συγκέντρωση σε σχέση με το σύνολο της οικονομίας». Ορισμένες από αυτές τις εταιρείες, που επεκτείνονται σε χρηματοοικονομικά προϊόντα, μοιάζουν πλέον περισσότερο με τράπεζες παρά με εμπόρους αγαθών, χωρίς όμως να υπόκεινται στο ίδιο επίπεδο εποπτείας. Μπορεί να υποστηρίζουν ότι η χρηματοοικονομική επέκταση τις βοηθά να προστατεύονται από κινδύνους, όμως, όπως σημειώνεται σε μια μελέτη, «είναι σχεδόν αδύνατο να διακρίνει κανείς τη διαχείριση κινδύνου από την κερδοσκοπία». Δεν γνωρίζουμε πόσο εκτεθειμένες είναι σε κινδύνους, αλλά η εικόνα δεν είναι ενθαρρυντική. Εν μέρει εξαιτίας της επιρροής τους, ο κόσμος έχει στραφεί προς μια «ενιαία παγκόσμια διατροφή», που παράγεται από μια τυποποιημένη παγκόσμια γεωργία. Αυτές οι αδυναμίες επιδεινώνονται από τη χρήση εφοδιαστικών αλυσίδων που λειτουργούν «την τελευταία στιγμή» και από τη διοχέτευση μεγάλου μέρους του παγκόσμιου εμπορίου από ορισμένα κρίσιμα περάσματα. Τα Στενά του Ορμούζ μαζί με τη Διώρυγα του Σουέζ, τα Τουρκικά Στενά, τη Διώρυγα του Παναμά και τον Πορθμό της Μαλάκα αποτελούν καίρια σημεία διέλευσης, των οποίων η παρεμπόδιση θα απειλούσε τη ροή τροφίμων, λιπασμάτων, καυσίμων και άλλων βασικών αγροτικών προϊόντων. Η σκέψη ότι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη, με τη στήριξη της ιρανικής κυβέρνησης, θα μπορούσαν ταυτόχρονα να επαναλάβουν τις επιθέσεις τους στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας αυξάνει την ανησυχία. Ολα αυτά φέρνουν επιδείνωση της ανθεκτικότητας του συστήματος: της ποικιλίας, της εφεδρείας, της τμηματοποίησης, των εναλλακτικών λύσεων, της χρονικής ασυγχρονίας και των μηχανισμών ανάσχεσης. Η απώλεια οποιασδήποτε από αυτές τις ιδιότητες θα έπρεπε να αποτελεί σοβαρό προειδοποιητικό σήμα. Ομως πλέον όλα τα προειδοποιητικά σημάδια έχουν ανάψει ταυτόχρονα.