Από την Επανάσταση στο κράτος

2026-03-24 - 13:32

Με αφόρμη τα 200 χρονια από την Έξοδο του Μεσολογγίου το 128ο τεύχος «Ιστορίες» που κυκλοφορεί με τα ΝΕΑ ΣΑΒΒΑΤΟΚΎΡΙΑΚΟ θα εστιάσει στο ιστορικό αυτό γεγονός αλλά και στους πολιορκημένους που έγιναν σύμβολο αντοχής και ελευθερίας. Παρότι οι ελληνικοί πληθυσμοί περιλαμβάνονται στους αρχαιότερους του πλανήτη η έκφρασή τους, ως ιδιαίτερη πολιτική οντότητα, υπήρξε πιο πρόσφατη. Μετά την πτώση των αρχαίων ελληνικών πόλεων κατά τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, οι Ελληνες παρέμειναν για αιώνες χωρίς καμία δική τους πολιτική υπόσταση οποιασδήποτε μορφής, παρέμειναν δηλαδή υποτελείς σε τρία διαδοχικά αυτοκρατορικά κράτη με τελευταίο το οθωμανικό. Στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η διαρκής ανάπτυξη ποικίλων μορφών ισχύος νέων ηγετικών ομάδων των κατακτημένων ελληνικών πληθυσμών από τον 16ο αιώνα καθώς και, αρκετά αργότερα, η σχετική πολιτιστική τους διαφοροποίηση οδήγησαν, σταδιακά, από τις αρχές του 18ου αιώνα στη διαμόρφωση, εντός της οθωμανικής επικράτειας ενός ιδιαίτερου «χώρου», του χώρου των Νέων Ελλήνων. Η βασική κινητήρια δύναμη προς την Επανάσταση υπήρξε η αντινομία που σχηματιζόταν, καθ’ όλο τον αιώνα των Φώτων, μεταξύ της αυξανόμενης οικονομικής δύναμης και της κοινωνικής επιρροής των ελληνικών ελίτ – μια ισχύς η οποία ερχόταν όμως σε πλήρη αντίθεση με το καθεστώς του ραγιά. Την αντινομία αυτή παρόξυνε η κρίση του οθωμανικού συστήματος κατά τον 18ο αιώνα που ενέτεινε το ενύπαρκτο καθεστώς αυθαιρεσίας εις βάρος των κατακτημένων. Ετσι, με βασική ιστορική αναφορά στην αρχαιότητα και τις ιδέες της ελευθερίας, της ισότητας και της ανεξαρτησίας, το ελληνικό κράτος ξεκίνησε να χτίζεται ως νεωτερικό εθνικό κράτος από τον πρώτο χρόνο της Επανάστασης σχεδόν χωρίς προηγούμενο. Εξαρχής ωστόσο εντάχθηκε σε έναν ευρωπαϊκό χάρτη πολιτικών συσχετισμών και γεωπολιτικών επιρροών διαμορφωμένο προ πολλού. Η Επανάστασίς μας αύτη εκινήθη (...) με μόνον σκοπόν να αποκτήσωμεν τον εθνισμόν μας, ο οποίος ήτον ενταφιασμένος μόνον σκοπόν να αποκτήσωμεν τον εθνισμόν μας, ο οποίος ήτον ενταφιασμένος από την εποχήν καθ’ ην (...) κατέστρεψε ο Ρωμαίος Ύπατος Μούμιος την Κόρινθον και απεκατέστησε όλην την Ελλάδα Ρωμαϊκήν επαρχίαν. Εκτοτε έσβησε το όνομα Ελλην και εξηλείφθη από τους καταλόγους όλων των εθνών του κόσμου. Κανέλλος Δεληγιάννης, «Απομνημονεύματα» Οι Ελληνες περιλαμβανόμαστε στους λαούς του πλανήτη που εμπέδωσαν την πολιτική τους αυθυπαρξία με επανάσταση. Επανάσταση σημαίνει πως οι Ελληνες, όπως κάθε επαναστατημένος λαός, αποδέχτηκαν (οι λιγότεροι αρχικά και γρήγορα η μεγάλη πλειονότητα) να διακινδυνεύσουν σχεδόν τα πάντα σε έναν πόλεμο εναντίον των Οθωμανών – έναν πόλεμο που αποτελούσε προϋπόθεση για την κατάκτηση της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας τους. Χάριν, λοιπόν, της ορθολογικής κατανόησης της πραγματικότητας αυτού του τόσο μεγάλης σημασίας ιδρυτικού ιστορικού γεγονότος, ας τονιστεί πως η ελληνική Επανάσταση δεν ήταν Παλιγγενεσία (επειδή δεν προϋπήρχε ελληνικό κράτος ώστε να επανεμφανιστεί) ούτε υπήρξε ένας απλός αγώνας για την ανεξαρτησία, ούτε ακόμα ένας ιερός αγώνας, δεδομένου ότι οι Ελληνες δεν ήταν μουσουλμάνοι, ώστε να κηρύξουν τζιχάντ, ούτε βέβαια σταυροφόροι. Το 1821 αποτελεί ένα αμιγώς επαναστατικό γεγονός με την πλήρη επιστημονική σημασία του όρου. Μινίστρος των εσωτερικών. Εγκύκλιος της 9ης Ιουνίου 1823 (...)Διότι ο εθνισμός δεν στηρίζεται επάνω εις θρησκευτικάς βάσεις, αλλά θεμελιόνεται επάνω εις τόσα και τόσα κοινά όλου του έθνους και υλικά και ηθικά συμφέροντα, τα οποία, ως άλλοι δεσμοί, συνέχουσι και κρατούσιν εις εν όλον το έθνος(...) Μόνα τα βάρβαρα έθνη ταυτίζουν την θρησκείαν με τον εθνισμόν. Γρηγόριος Δικαίος-Παπαφλέσσας Για τα πρώτα τοπικά επαναστατικά συμβούλια, τα οποία συγκροτήθηκαν κατά την έναρξη του Αγώνα και υποκίνησαν τις πρώτες εξεγέρσεις, γνωρίζουμε αρκετά. Οι επαναστατικές εξεγέρσεις εκτείνονταν από την Κάσο έως την Πάτρα και από την Κρήτη έως τη Χαλκιδική· από τη Γενική Εφορία του Αγίου Ορους έως την Καγκελαρία των Σφακιών, από τον Στρατοπολιτικό Διοργανισμό της Σάμου έως το Αχαϊκό Διευθυντήριο· και ακόμα, στο Κονσολάτο του Αργους, στην Αρχή των Κονσόλων της Βοιωτίας, στη Βουλή Θεσσαλίας και σε άλλους αντίστοιχους σχηματισμούς. Τα επαναστατικά συμβούλια επανδρώνονταν από κάποιους απεσταλμένους της Φιλικής Εταιρείας και από δύο – τρεις τοπικούς παράγοντες οι οποίοι ήταν συνήθως τοπικά στελέχη της Φιλικής. Αυτοί αναλάμβαναν την οργάνωση του πολέμου. Παράλληλα συντάσσονταν κανονισμοί, οι οποίοι, κατά τα δεδομένα της εποχής και για ένα πληθυσμό ο οποίος ως επί το πλείστον δεν γνώριζε ανάγνωση και γραφή, θα διαβάζονταν από τους Φιλικούς επιτρόπους δημόσια ενώπιων όλων, διευκρινίζοντας τις προβλέψεις τους και το γεγονός ότι ίσχυαν έναντι όλων. Σε συνδυασμό με τις διαρκώς πολυπλοκότερες ανάγκες του πολέμου, τα συμβούλια άρχισαν να συστήνουν επιτροπές με ειδικές αρμοδιότητες. Ετσι δημιουργήθηκαν επιτροπές για τη διοίκηση των στρατοπέδων, άλλες για τη συγκέντρωση προμηθειών και την καταγραφή τους, άλλες για τη συγκέντρωση χρηματικών πόρων. Συγκροτήθηκαν επίσης ειδικές επιτροπές με πολιτικές και στρατιωτικές αρμοδιότητες – όπως η «Καγκελαρία», την οποία σχημάτισε ο Παπαφλέσσας τον Μάιο του 1821 προκειμένου να επανοργανώσει την πολιορκία του Ναυπλίου μετά την αποτυχία των προεστών της περιοχής. Οι υποκινητές της Επανάστασης, τουτέστιν εκείνοι οι οποίοι οργάνωναν τα τοπικά επαναστατικά συμβούλια, κινητοποιούσαν τον πληθυσμό ιδίως στις χερσαίες περιοχές, ενώ απεσταλμένοι των ναυτικών νησιών είχαν αναλάβει το σύνολοσχεδόν του Αιγαίου. Ολοι αυτοί, λοιπόν, δεν αποτελούσαν παρά τους τοπικούς πυρήνες συγκρότησης μιας πρωταρχικής και στοιχειώδους, όσο και κρίσιμης, ελληνικής πολιτικής εξουσίας έπειτα από αιώνες υποτέλειας και πολιτικής ανυπαρξίας. Κάθε επανάσταση διαφέρει ριζικά από μια απλή εξέγερση, διότι ανατρέπει μια προγενέστερη πολιτική εξουσία ενώ, ταυτοχρόνως, εγκαθιδρύει μια νέα. Και αυτό ακριβώς ήταν το βασικό μέλημα των Φιλικών. Συνεπώς τα τοπικά επαναστατικά συμβούλια αποτέλεσαν τις απαρχές συγκρότησης μιας νέας πολιτικής εξουσίας στους αντίποδες του δεσποτικού οθωμανικού κράτους· υπήρξαν το ελάχιστο αφετηριακό πρόπλασμα συγκρότησης του ελληνικού εθνικού κράτους, οι πρώτοι θεμέλιοι λίθοι του. Αυτές οι σημαντικές ανατροπές συνεπάγονταν κατά κανόνα διάλυση των παλαιών θεσμών εσωτερικής διοίκησης, όπως εκείνοι των προεστών και των αρματολών· ωστόσο η διάλυση αυτή δεν συμπαρέσυρε τα ίδια τα ισχυρά πρόσωπα. Αντίθετα, τα παλαιά μέλη των ηγετικών ελίτ, τα οποία απάρτιζαν προεπαναστατικά τους τοπικούς θεσμούς του οθωμανικού κράτους, διέθεσαν τα ιδιωτικά μέσα ισχύος τα οποία κατείχαν – όπως τα πλοία ή τις χρηματικές τους περιουσίες – για τους σκοπούς της Επανάστασης. Τα κατέστησαν έτσι δημόσια, εθνικά μέσα ισχύος. Πενήντα δύο χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Κορίνθου, με ένοπλους φύλακες εγκατεστημένους στις γύρω κορφές, ο καθένας φορώντας τα πολύχρωμα ρούχα του τόπου του, εκεί, στο αργολικό χωριό Πιάδα (Νέα Επίδαυρος), σε ένα πλάτωμα επί του χείλους του φαραγγιού Βοθύλα, την εκβολή του οποίου στον νοτιοδυτικό Σαρωνικό φρουρούσαν ελληνικά πολεμικά πλοία, ξεκίνησε τις εργασίες της στις 20 Δεκεμβρίου 1821 η Α’ Συντακτική Εθνοσυνέλευση των Ελλήνων. Πόσοι αιώνες είχαν περάσει δίχως οι Ελληνες να διαθέτουν καμία ίδια πολιτική υπόσταση; Στόχος της Εθνοσυνέλευσης ήταν η ψήφιση συνταγματικών κανόνων και η εκλογή πολιτικών οργάνων, δηλαδή των πρώτων εθνικών πολιτικών θεσμών του Βουλευτικού και του Εκτελεστικού Σώματος. Συγκεντρώθηκαν εκεί εξήντα παραστάτες, εθνικοί αντιπρόσωποι επαρχιών. Ολοι προέρχονταν και αντιπροσώπευαν κυρίως απελευθερωμένες περιοχές και δευτερευόντως περιοχές των οποίων οι αρχικές εξεγέρσεις είχαν ηττηθεί. Το Πολίτευμα της Επιδαύρου αποτελεί ένα θεσμικό άλμα στην πολιτική συγκρότηση του ελληνικού έθνους με θεσμικούς όρους Λαϊκού Πολιτεύματος. Η λαϊκή κυριαρχία και τα συνεπαγόμενα πολιτικά δικαιώματα θεσπίστηκαν τότε και εξελίχθηκαν βελτιούμενα στα επόμενα συντάγματα. Παραμένουν έως σήμερα ο θεμελιωδέστερος θεσμός της Δημοκρατίας. Η Ελληνική Επανάσταση εισήγαγε το Λαϊκό Πολίτευμα (République) με αντιπροσωπευτικό σύστημα και εξασφάλισε τα συνεπαγόμενα πολιτικά δικαιώματα για τον ενήλικο ανδρικό πληθυσμό, δίχως την απαίτηση οικονομικών ή τιμοκρατικών κριτηρίων. Και αυτά τα δικαιώματα εφαρμόστηκαν στις εκλογές για την επόμενη Εθνοσυνέλευση, σε πλήρη έκταση ως προς το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι. Πολιτικά δικαιώματα, λοιπόν, με δικαίωμα ψήφου για κάθε ενήλικο άνδρα πολίτη, με ελεύθερες υποψηφιότητες στο πλαίσιο ενός απλού κλιμακωτού όσο και δημοκρατικού εκλογικού συστήματος, το οποίο θεμελιωνόταν στις παλαιές κοινότητες και τις οικογένειες ανά χωριό, πόλη, συνοικία, στρατόπεδο. Σε ό,τι αφορά την κρατική διοίκηση η γενική δομή της ξεκινούσε έχοντας ως βάση τις επαρχίες, αναπτυσσόταν στα περιφερειακά επαναστατικά συμβούλια ή τοπικά πολιτεύματα και κορυφωνόταν στα εθνικά πολιτικά όργανα, στο Βουλευτικό και το Εκτελεστικό Σώμα. Αν αυτά ίσχυαν στο νομικό επίπεδο, στην πράξη οι λειτουργίες αυτών των τριών βαθμίδων της διοίκησης θα αποδειχθούν πιο αντινομικές και θα εγκατασταθούν εξαιρέσεις, όπως τα τρία ναυτικά νησιά, της Υδρας, των Σπετσών και των Ψαρών, που επέκτειναν την εποπτεία τους σε όλο το Αιγαίο. Σε κάθε περίπτωση το Πολίτευμα της Επιδαύρου συνιστούσε ένα εφαλτήριο. Η υποδοχή του στις ευρωπαϊκές χώρες, μέσα από τις ποικίλες μεταφράσεις ή περιλήψεις που δημοσιεύτηκαν στη διάρκεια της ίδιας χρονιάς, θα ήταν προφανώς ενθουσιώδης από τους φιλελεύθερους ριζοσπάστες επειδή εισήγαγε για πρώτη φορά, μετά τη Γαλλική Επανάσταση, το Λαϊκό Πολίτευμα. Επιπλέον, με βάση το Πολίτευμα, καταργούσε με νόμο τη δουλεία, δίωκε τους δουλεμπόρους και απελευθέρωνε τους σκλάβους. Ειδικά τα ευρωπαϊκά ανακτοβούλια ενημερώθηκαν επισήμως από τις αρχές Μαΐου για την ψήφιση του Πολιτεύματος της Επιδαύρου μέσω μιας επιστολής που ο έλληνας μινίστρος (υπουργός) των Εξωτερικών Θεόδωρος Νέγρης έστειλε στους προξένους των ευρωπαϊκών κρατών. Ετσι οι πάντες μάθαιναν, με τον πλέον επίσημο τρόπο, τι ήταν και τι ήθελαν οι Ελληνες. Διακήρυξη της πρώτης Εθνικής Συνέλευσης: Aπόγονοι του σοφού και φιλανθρώπου Εθνους των Eλλήνων, σύγχρονοι των νυν πεφωτισμένων και ευνομουμένων λαών της Eυρώπης και θεαταί των καλών, τα οποία ούτοι υπό την αδιάρρηκτον των νόμων αιγίδα απολαμβάνουσιν, ήτο αδύνατον πλέον να υποφέρωμεν μέχρις αναλγησίας και ευηθείας την σκληράν του Oθωμανικού Kράτους μάστιγα [...] Mετά μακράν δουλείαν ηναγκάσθημεν τέλος πάντων να λάβωμεν τα όπλα εις χείρας, και να εκδικήσωμεν εαυτούς, και την πατρίδα ημών από μίαν τοιαύτην φρικτήν, και ως προς την αρχήν αυτής, άδικον τυραννίαν O κατά των Tούρκων πόλεμος ημών [...] είναι πόλεμος εθνικός, πόλεμος ιερός, πόλεμος, του οποίου η μόνη αιτία είναι η ανάκτησις των δικαίων της προσωπικής ημών ελευθερίας, της ιδιοκτησίας και της τιμής [...]. Aπό τοιαύτας αρχάς των φυσικών δικαίων ορμώμενοι [...] εκινήσαμεν τον πόλεμον κατά των Tούρκων [...] αποφασίσαντες ή να επιτύχωμεν τον σκοπόν μας, και να διοικηθώμεν με νόμους δικαίους, ή να χαθώμεν εξ ολοκλήρου, κρίνοντες ανάξιον να ζώμενλέον ημείς οι απόγονοι του περικλεούς εκείνου Εθνους των Eλλήνων υπό δουλείαν τοιαύτην, ιδία μάλλον των αλόγων ζώων, παρά των λογικών όντων. Eν Eπιδαύρω την 15ην Iανουαρίου. A’ της Ανεξαρτησίας 1822 Αν κανείς χαρτογραφήσει το είδος των πολιτικών καθεστώτων σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο, από τα Ουράλια έως την Πορτογαλία, θα διαπιστώσει ότι την πρώτη χρονιά της Ελληνικής Επανάστασης το Λαϊκό Πολίτευμα, η Δημοκρατία, και τα συνεπαγόμενα πολιτικά δικαιώματα, απλώς δεν υφίσταντο σε κανένα ηπειρωτικό ευρωπαϊκό κράτος. Μάλιστα, το κοινωνικό καθεστώς σε πολλές χώρες παρέμενε η δουλοπαροικία. Καθώς στην ευρωπαϊκή ήπειρο κυριαρχούσαν οι μοναρχίες, τα πολιτικά δικαιώματα κατείχαν μια ελάχιστη, περιθωριακή σημασία μόνο στην Αγγλία και αφορούσαν την εκλογή αντιπροσώπων στη Βουλή των Κοινοτήτων. Επρόκειτο για ένα ποσοστό ψηφοφόρων το οποίο ανερχόταν μόλις στο 2,45% του γενικού πληθυσμού. Πέρα από την Ευρώπη, η μοναδική χώρα στον υπόλοιπο πλανήτη με εγκαθιδρυμένο το Λαϊκό Πολίτευμα ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Εκεί, διέθεταν πολιτικά δικαιώματα λευκοί άνδρες ενήλικοι, με υψηλά εισοδήματα ή μεγάλη ακίνητη περιουσία ενώ, σε ορισμένες πολιτείες, υπήρχε το επιπλέον κριτήριο της πίστης σε συγκεκριμένα θρησκεύματα. Ταυτόχρονα παρέμενε ενεργό το καθεστώς της δουλοκτησίας. Θα ήταν υπερβολή να θεωρήσουμε πως, σε αυτόν τον κόσμο των απολυταρχιών, η εισαγωγή της Δημοκρατίας από τους έλληνες παραστάτες της Α’ Εθνοσυνέλευσης στην Επίδαυρο τον Ιανουάριο του 1822 αποτέλεσε κοσμογονία, όπως όντως είχε συμβεί με τη Γαλλική Επανάσταση. Αλλά παρά το μικρό μέγεθος του λαού των Ελλήνων, η εισαγωγή του Λαϊκού Πολιτεύματος συνιστούσε μείζον ιστορικό γεγονός για τους Ελληνες, ενώ για την Ευρώπη αντιστοιχούσε σε ιδιαίτερης ιδεολογικής και πολιτικής σημασίας εξέλιξη, που για πρώτη φορά εγκαθίδρυε το Λαϊκό Πολίτευμα μετά την κατάλυσή του Γαλλία το 1799. Το ελληνικό κράτος λοιπόν συγκροτείται καθώς το έθνος συστήνεται πολιτικά με όρους νεωτερικών σχέσεων πολιτικής οργάνωσης. Μαζί με την αρχή του νόμου και τη νομική ισότητα όλων, την κατάργηση των τίτλων ευγενείας, τον ευρύ ορισμό του έλληνα πολίτη, τη διάκριση των εξουσιών, το Προσωρινό Πολίτευμα της Επιδαύρου, εισήγαγε τα πολιτικά δικαιώματα στη βάση της γενικής βούλησης εκφραζόμενης αντιπροσωπευτικά στις συντακτικές εθνοσυνελεύσεις και στα ενδιάμεσα διαστήματα στο Βουλευτικό Σώμα διά της γνώμης των πλειόνων. Και για την επιλογή των μελών αυτών των εθνικών πολιτικών σωμάτων προβλέπονταν γενικές εκλογές. Προσωρινή Διοίκησις της Ελλάδος Ο Αντιπρόεδρος του Εκτελεστικού Επλησίασε το τέλος της α’ ενιαυσίου περιόδου της Διοικήσεως, και κατά τους νόμους, νέαι εκλογαί πρέπει να γίνωσι διά την ερχομένην β’ περίοδον αυτής [...] Πρέπει λοιπόν να εκλέξετε Βουλευτάς άξιους της εμπιστοσύνης σας [...] Θέλετε δε τους εκλέξη, καθώς διαλαμβάνει ο νόμος υπό αριθ. ιζ’ [...] Τακτικήν εκλογήν αποφασίζει ο νόμος εκείνην, εις την οποίαν μικροί και μεγάλοι, Ιερείς και λαϊκοί, πάσης τάξεως και καταστάσεως άνθρωποι, εν ενί λόγω ο λαός ολόκληρος έχει την ψηφόν του [...] Ταύτα προσδιορίζει ο νόμος, και βλέπετε καθαρώτατα πόσην φροντίδα έχει η σημερινή Διοίκησις εις το να μην στερηθήτε κανενός από τα δικαιώματά σας, δια την απόλαυσιν των οποίων ελάβετε εις χείρας τα όπλα, και χωρίς τα οποία δεν είσθε βεβαίως ελεύθεροι... Εν Ερμιόνη τη 9η Νοεμβρίου, 1822 και 2ον της Ανεξαρτησίας Ο Αντιπρόεδρος του Εκτελεστικού Αθανάσιος Κανακάρης Οι επιδιώξεις της πρώτης ελληνικής επαναστατικής ηγεσίας δεν εξαντλούνταν, κατά κανέναν τρόπο σε ρητορείες, ούτε ως προς την εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας ούτε ως προς το κοινωνικό εύρος των πολιτικών δικαιωμάτων. Και αυτό αποδείχτηκε με τον πρώτο εκλογικό νόμο και τις εκλογές που ακολούθησαν. Οι εκλογές διεξάγονταν σε δύο φάσεις, η πρώτη για την εκλογή των εκλεκτόρων και ακολούθως οι εκλέκτορες με τη σειρά τους εξέλεγαν τους παραστάτες για τις Εθνοσυνελεύσεις ή τα μέλη του Βουλευτικού Σώματος και, μεταξύ αυτών, εκείνα που θα στελέχωναν το Εκτελεστικό Σώμα, πολιτικά όργανα τα οποία είχαν ετήσια θητεία. Για το δικαίωμα του εκλέγεσθαι οι υποψήφιοι έπρεπε να είναι άνδρες ηλικίας τουλάχιστον 25 ετών, έλληνες πολίτες και μέλη της τοπικής κοινωνίας όπου θα ήταν υποψήφιοι χωρίς το φράγμα εισοδηματικών ή περιουσιακών προϋποθέσεων. Το δικαίωμα του εκλέγειν διέθεταν όλοι οι άνδρες 25 ετών άνω. Σε κάθε επανάσταση, μαζί με όλες τις μορφές δημόσιας δράσης των μαζών και των ηγεσιών τους που εισβάλλουν στο ιστορικό προσκήνιο, διανοίγεται αναγκαία ένας νέος πολιτικός χώρος, ένα πεδίο το οποίο χαρακτηρίζεται από τη συγκρότηση νέας εξουσίας, έχοντας ως πρώτο μέσο τον πόλεμο. Καθώς γκρεμίζεται το παλαιό καθεστώς με τον επαναστατικό πόλεμο, ακριβώς την ίδια στιγμή και χωρίς ίχνος κενού πολιτικού χρόνου, συγκροτείται η νέα εξουσία, το νέο κράτος, ο νέος πόλος ισχύος. Στο επίπεδο των πολιτικών οργάνων οι Ελληνες, πέραν των οθωμανικών Αρχών, δεν διέθεταν από παλιά κανένα είδος διοίκησης, όπως οι Αγγλοι, οι Γάλλοι, και δευτερευόντως οι Αμερικανοί. Στις πραγματικότητες της Ελληνικής Επανάστασης, η κρατική διοίκηση συγκροτούνταν η ίδια καθώς εφάρμοζε τις πολιτικές αποφάσεις. Δηλαδή η πολιτική πράξη δημιουργούσε απευθείας το διοικητικό όργανο, αλλά οι αποφάσεις απέρρεαν από το θεσμικό πλαίσιο όπως οριζόταν στο Πολίτευμα της Επιδαύρου. Αυτό ίσχυε για όλες τις εκφάνσεις της δημόσιας διοίκησης από τις απαρχές της – όσο ατελής και αν ήταν, και ασφαλώς ήταν. Παραδείγματα επί τούτου είναι, λόγου χάρη, οι πολιτάρχες, οι επικεφαλής αστυνόμοι των πόλεων που συνιστούσαν προοίμια κράτους· το ίδιο και οι επιθεωρητές των εφοδίων του πολέμου ή οι σιτιστές, καθώς επίσης η πρωτόλεια οργάνωση των απελευθερωμένων περιοχών σε επαρχίες, ο διορισμός επάρχων, ή τα πρώτα δικαστήρια (κριτήρια) – αν και ελάχιστα λειτούργησαν. Το ίδιο ισχύει για την καθιέρωση φορολογικού συστήματος, τη σύνταξη προϋπολογισμών, τις διοικητικές υπηρεσίες των Μινιστερίων (υπουργείων). Στις 16 Ιανουαρίου του 1822, το Εκτελεστικό Σώμα που μόλις είχε εκλεγεί, όρισε τους πολύ αδρούς κανόνες άσκησης της κρατικής διοίκησης, κάτι σαν απαρχές διοικητικού δικαίου. Ασφαλώς πρόκειται για τις ελάχιστες απαρχές συγκρότησης κρατικής διοίκησης, τόσο μικρές ώστε στην αρχή οι υπάλληλοι της υπηρεσίας ενός Μινιστερίου χωρούσαν σε ένα δωμάτιο ενός σπιτιού στο Ναύπλιο. Κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, οι Ελληνίδες και οι Ελληνες συγκροτούν το έθνος καθώς οργανώνουν το κράτος σε πολλά επίπεδα ταυτόχρονα και η ίδια αυτή πολιτική συνεχίστηκε αργότερα από τον Καποδίστρια και τους Βαυαρούς. Συνοψίζοντας αυτό το πυκνό φαινόμενο, θα πρέπει να πούμε ότι κατά την Επανάσταση οι Ελληνες συγκροτούνταν πολιτικά και, από φυσικός υποτελής πληθυσμός επί αιώνες, μετατρέπονταν με τον αγώνα τους σε πολιτικό λαό. Και μαχόμενοι νίκησαν.